FASD
Z psychologicznego punktu widzenia praca z dzieckiem z FASD zaczyna się… od
pracy własnej dorosłego. Bez względu na to, czy dorosły będzie wspierał dziecko w
ramach pracy zawodowej np. jako nauczyciel, pedagog, psycholog, czy towarzyszył
mu w życiu jako osoba z rodziny np. jako opiekun zastępczy czy rodzic adopcyjny,
zawsze kluczowe jest, aby podstawą wszystkich działań była pozytywna relacja.
Relacja ze wspierającym, życzliwym dorosłym jest dla dzieci z FASD szczególnie
ważna – łatwiej im pracować w kontakcie indywidualnym, ale też dlatego, że ta
relacja staje się okazją do zbierania konstruktywnych doświadczeń i otwiera im drogę
do budowania relacji rówieśniczych. Dzieci z FASD często mają za sobą trudne
przeżycia z wcześniejszych lat życia, zwykle słyszały wiele niemiłych ocen i
komentarzy na swój temat, zaś sama prenatalna ekspozycja na alkohol
spowodowała, że rodzą się z podwyższonymi czynnikami stresu (aktywacja osi HPA,
zwiększony poziom kortyzolu). Tym bardziej praca z dzieckiem z FASD musi
zacząć się od zbudowania poczucia bezpieczeństwa, a później być
podtrzymywana przez okazywanie akceptacji i życzliwości, co nie wyklucza
wprowadzania i egzekwowania wymagań.
Zbuduj pozytywną relację z dzieckiem – przez okazywanie życzliwości i
akceptacji możesz spowodować, że dziecko podejmie zadanie, spróbuje, a
może nawet zyska większą wiarę w swoje możliwości.
Ponadto, doświadczenia specjalistów i opiekunów dzieci doświadczających
skutków prenatalnej ekspozycji na alkohol pokazują, że pierwszym krokiem jest
przebudowanie własnych przekonań, a czasem nawet pokonanie stereotypów.
Nowa, bardziej otwarta postawa, w połączeniu z poszerzoną świadomością i
podstawową wiedzą na temat codziennego funkcjonowania dzieci z FASD jest
warunkiem do planowania wsparcia i pracy.
Co może być trudne na początku?
Chyba najtrudniejsze na początku współpracy z dzieckiem z diagnozą FAS czy
FASD jest zmiana swoich wymagań, czyli w praktyce dostosowanie oczekiwań do
faktycznego poziomu funkcjonowania dziecka. Uczeń/podopieczny może mieć 12
lat (i fizycznie wyglądać adekwatnie do wieku), a w codziennym życiu funkcjonować
jak dziecko siedmioletnie. W takich sytuacjach zasadne jest dostosowanie zadań,
języka i tempa pracy do realnych możliwości dziecka.
Wiąże się z tym bardzo świadome kształtowanie procesu wychowania, tak aby
opierał się na wspieraniu, a nie na karaniu dziecka. Jest to możliwe, jeśli dorosłemu
stale towarzyszy myśl, że trudne zachowania to efekt deficytów w obrębie
mózgowia, a nie wyraz złej woli, lenistwa czy „niegrzeczności” dziecka.
Najważniejsze zasady w pracy z dziećmi z FASD
- Konkret – jednoznaczne, konkretne komunikaty, przy tym minimalizacja
dodatkowych bodźców - Prostota – usunięcie słów zbędnych, samo sedno komunikatu; omijanie słów
i zwrotów wieloznacznych, metaforycznych itp.; polecenie wsparte gestem - Stałość – mało zmian w otoczeniu, jedna osoba wiodąca, bo dziecko
potrzebuje relacji - Powtarzanie i dostosowane tempo – przy nauce dużo powtórzeń i dużo
cierpliwości dorosłych - Dzielenie materiału na części – mniejsze części materiału i częste przerwy
- Rutyna, stałe zasady w domu i w szkole
- Czujny nadzór i korygowanie – dopytanie i sprawdzanie, ale i
przekazywanie pozytywnych informacji zwrotnych - Obniżenie napięcia i stresu – u dziecka, ale też u dorosłego, który z nim
pracuje, gdyż tylko sprawnie regulujący swoje emocje dorosły stworzy
bezpieczne środowisko dla dziecka.
Sylwia Ściegienko, psycholog, główny diagnosta FASD Point
Tekst powstał w ramach bezpłatnej ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej „Ciąża
bez alkoholu – profilaktyka FASD” realizowanej w 2025 r. przez Fundację Instytut
Nowej Kultury, www.instytutnowejkultury.pl
